Государственные похороны

CinemaSerf (منتقد)

مطمئن نبودم که حضور یک راوی را در اینجا می‌خواهم یا نه؛ در حالی که حوادث روزهای بلافاصله پس از مرگ ژوزف استالین در مارس ۱۹۵۳ را دنبال می‌کنیم. شاید یک توضیح صوتی کمکم می‌کرد تا بفهمم هر کدام از این شخصیت‌های برجسته داخلی و خارجی چه کسی هستند، اما نبودِ راوی و تکیه بر اعلامیه‌های بلندگوهای عمومی واقعاً در به تصویر کشیدن میزان احترامی که برای این مرد قائل بودند - یا حداقل احترامی که حزب کمونیست می‌خواست او داشته باشد - مؤثر واقع شد. آنچه برای دو ساعت آینده می‌بینیم، سندیت خیره‌کننده‌ای از هنر آرشیویست‌هاست؛ چرا که از تصاویر سیاه و سفید و رنگی استفاده شده تا به ما نشان دهند سوگواری چقدر وسیع بوده و مراسم خاکسپاری چقدر باشکوه به نظر می‌رسیده است، در حالی که آقایان مالنکوف، مولوتوف و بریا (به همراه تعداد قابل توجهی از مقامات مذهبی) تلاش می‌کردند با اغراق‌آمیزترین صفت‌های افتخارآمیز از یکدیگر پیشی بگیرند و به فرد درگذشته درجه‌ای فراتر از انسان از درخشش، دوراندیشی و فداکاری نسبت به کشور و آرمان‌های مارکسیستی-لنینستی‌اش را نسبت دهند. این مدیحه‌سرایی‌ها برایم بسیار جالب بودند، چرا که مستندی را کامل می‌کردند که به وضوح کیش شخصیت را به نمایش می‌گذاشت. ماهیت کاملاً شخصی این تعریف و تمجیدها گویی در تضاد آشکار با دکترین ادعایی کمونیسم قرار داشت که از پذیرش اهمیت هر فردی فراتر از جامعه سر باز می‌زند؛ اما در اینجا، نام‌های پدران بنیان‌گذارشان به شیوه‌ای ستایش می‌شود که به طرز عمیقی تناقض‌آمیز به نظر می‌رسید. توصیفاتی چون «بزرگ‌ترین نابغه‌ای که جهان به خود دیده» یا عبارت به طرز عجیبی نامناسب «جاودانه»، تصویری را که از پیش هم به زور و با چاپلوسی از اندوه دولتی ساخته شده بود، بیش از حد بزرگ جلوه می‌داد. مردم انگار به دستور دوربین گریه می‌کردند، و تاج‌گل‌ها بود که روی هم انباشته می‌شد تا گویی مسابقه‌ای برای سنجش میزان غم به راه بیفتد. آیا دولت کنترل تمام گل‌فروشی‌ها را در دست داشت؟ مورخان هرگز به توافق نخواهند رسید که این مرد تا چه حد یک قاتل استبدادگر بوده یا یک وطن‌پرست که با اقتصاد ویران پس از جنگ دست‌وپنجه نرم می‌کرده، یا شاید ترکیبی از هر دو؛ اما هدف این فیلم این نیست. این اثر نگاهی رنگارنگ و چشمگیر به پدیده‌ای است که جامعه احساس می‌کند از زمان‌های بسیار دور تا ابد برای رهبرانش - چه پادشاه، چه رئیس‌جمهور و چه مستبد - باید انجام دهد: یعنی بدرقه باشکوه آن‌ها در حالی که دیگران برای تصاحب قدرت خیز برمی‌دارند.