The Grab

Brent Marchant (منتقد)

گاهی وقت‌ها یه ماجرا اون‌قدر بزرگ و پیچیده‌ست که دست گذاشتن روش و جمع‌وجور کردنش واقعاً کار سختی می‌شه. این قضیه حتی برای زبده‌ترین مستندسازها و خبرنگارهای تحقیقی هم چالش بزرگیه؛ حالا هرچقدر هم که مشتاق باشن یا توانایی لازم رو واسه اجرای پروژه‌ای با این ابعاد داشته باشن. متأسفانه این ماجرا در مورد اثر جدید گابریلا کاپرت‌ویت (Gabriela Cowperthwaite) هم صدق می‌کنه؛ مستندی حاصل همکاری هشت‌ساله با نیتن هالورسون (Nathan Halverson)، خبرنگار مرکز گزارش‌های تحقیقی. در اصل، فیلم سعی داره کانون‌های تنش جدیدی رو مشخص کنه که زیربنای بحران‌های ژئوپلیتیکی نوظهور هستن. درست همون‌طور که تنش‌های سال‌های اخیر به خاطر رقابت سر تصاحب منابع باارزش انرژی بوده، میدون‌های نبرد امروز هم دوباره به دسترسی به منابع حیاتی گره خوردن؛ یعنی این بار آب و غذا، در کنار سفره‌های آب زیرزمینی، زمین‌های کشاورزی و تأسیسات فرآوری لازم برای به‌دست آوردن این کالاها.

نشانه‌های این نیاز مبرم و روزافزون به منابع همین الان هم خودشو نشون داده؛ شاید همیشه خیلی تابلو و واضح نبوده، ولی توی رویدادهایی مثل بهار عربی و حتی جنگ اوکراین ردپاش هست. به خاطر همین بحرانِ رو به رشد، کسایی که دنبال انحصار این منابع هستن به تکاپو افتادن و بیشتر به شکل مخفیانه توی مناطقی که منابع فراوونه شروع به تصاحبشون کردن. این جریان توسط شرکت‌های چندملیتی و نهادهای مالی بین‌المللی با همکاری کشورهایی جلو برده می‌شه که خودشون با بحران جدی آب و غذا روبه‌رو هستن یا در گذشته تجربه‌ش کردن؛ مثل چین، روسیه، ونزوئلا و کشورهای خاورمیانه. این کشورها برای تضمین موفقیت پروژه‌هاشون، حتی از نیروهای مزدور مسلح هم استفاده کردن. مناطقی بااهمیت بالا، عمدتاً در آفریقا و حتی بخش‌هایی از خاک آمریکا، هدف این ماجرا قرار گرفتن؛ زمین‌هایی که با بی‌رحمی تمام از چنگ صاحبان واقعی‌شون درآورده شدن و اون‌ها رو به خاک سیاه نشوندن.

لازم به گفتن نیست که این یه پرونده فوق‌العاده پیچیده‌ست و تعریف کردنش کار ساده‌ای نیست؛ متأسفانه این قضیه تا حدی توی خروجی نهایی فیلم هم به چشم میاد. درسته که زحمت کاپرت‌ویت و هالورسون تحسین‌برانگیزه و کلی اطلاعات مهم که قبلاً دفن شده بود رو برملا کردن، اما جمع‌وجور کردن این حجم از ماجراهای تودرتو در قالب روایتی خلاصه و منسجم تقریباً غیرممکنه. به خاطر خطوط داستانی پراکنده و ساختارهای پنهانی و ماهرانه‌ای که برای پنهان کردن حقیقت و چهره‌های اصلی طراحی شده، اینکه بتونی تصویر بزرگ و کلی ماجرا رو واضح و شفاف توضیح بدی، یه چالش اساسی بوده. برای همین، یه سری از بخش‌ها خام و نصفه‌کاره رها شدن و همین قضیه فیلم رو به یه تجربه کلافه‌کننده تبدیل می‌کنه. واقعاً حیف شد، مخصوصاً با توجه به اهمیت سوژه که تا امروز چندان بهش پرداخته نشده بود و قطعاً حقش بود خیلی گسترده‌تر و عمیق‌تر موشکافی بشه. با این وجود، «چنگ‌اندازی» (The Grab) شروع ارزشمندیه و فقط می‌شه امیدوار بود آثار دیگه‌ای هم ساخته بشن که عمیق‌تر به ماجرا نفوذ کنن و حقایق بیشتری رو رو کنن. این نکته هم امیدوارکننده‌ست که فیلم پیروزی‌های حاصل‌شده توی مبارزه با این معضل رو هم نادیده نمی‌گیره؛ به‌ویژه مواردی که به نفع مردم آفریقا تموم شده؛ مردمی که عملاً داشتن قربانی یه شکل نوین از استعمار قاره‌ای می‌شدن. توی دوره‌ای که بی‌ثباتی‌های اجتماعی و سیاسی به خاطر حل نشدن بحران گرسنگی جهان داره بیشتر و بیشتر می‌شه، واجبه قبل از اینکه کنترل اوضاع از دست بره و به ناکجاآباد کشیده بشیم، چشم‌هامون رو به این بحران باز کنیم.