ผีใช้ได้ค่ะ

Brent Marchant (منتقد)

احتمالاً خیلی از ما اصطلاح «روح درون ماشین» را شنیده‌ایم. و حالا اولین فیلم بلند راتشاپوم بونبونچاکه (Ratchapoom Boonbunchachoke)، کارگردان فیلم، معنای کاملاً تازه‌ای به این مفهوم می‌بخشد - به معنای واقعی کلمه - در این کمدی-درام-فانتزی جذاب و عجیب و غریب. فیلم داستان غیرمعمول مارچ (با بازی ویساروت هیمارات) را روایت می‌کند؛ پسر جوان و همسر از دست دادهٔ سومن (با بازی آپاسری نیتی‌بون)، زنی سرد، سنگدل و انعطاف‌پذیر که مالک یک کارخانه جاروبرقی و خود مادری بیوه و کینه‌توز است. ممکن است آدم فکر کند شرایط مشترک آن‌ها می‌تواند نکته مشترکی بینشان ایجاد کند، اما اصلاً اینطور نیست. سومن هیچ‌وقت دل خوشی از عروس مرحومش، نات (با بازی داویکا هورن)، نداشت و حالا هم که او رفته، دلتنگش نشده است. اما وقتی روح نات تناسخ پیدا می‌کند و با رفتن به درون بدنه یکی از جاروبرقی‌های کارخانه به زندگی برمی‌گردد، این احساسات تشدید می‌شود؛ اتفاقی که از نظر سومن کاملاً غیرطبیعی و غیرقابل قبول است، اما مارچ وقتی با عشق از دست‌رفته‌اش دوباره به هم می‌رسد، از آن استقبال می‌کند.

دلیل بازگشت نات مراقبت از شوهرش است که به نظر می‌رسد علائم همان بیماری تنفسی که باعث مرگ نات شده را دارد؛ بیماری ناشی از قرار گرفتن بیش از حد در معرض گرد و غبار، که مشکلی رو به رشد است و مردم عامه، از جمله کارگران کارخانه سومن را هم درگیر کرده. در واقع، این مسئله رو به رشد محیطی و سلامت عمومی پیش از این باعث مرگ یکی از کارمندان شده و به زودی منجر به تعطیلی کارخانه توسط مقامات دولتی می‌شود؛ اتفاقی که سومen با اشاره به وضعیت موجود، آن را به گردن روح تناسخ‌یافتهٔ نات می‌اندازد. از طرف دیگر، برخلاف میل مارچ، سومن و خانواده‌اش هرکاری می‌کنند تا از دست این روح مزاحم خلاص شوند تا بتوانند کارخانه را دوباره بازگشایی کرده و جریان درآمدی به شدت کاهش‌یافته‌شان را احیا کنند.

اما آیا به همین راحتی می‌شود از شر نات خلاص شد؟ بعلاوه، این ماجرا تازه شروع یک جنگ تمام‌عیار علیه ارواح توسط مردمی است که از بازگشت آن‌ها (چه در قالب مکانیکی و چه انسانی) و عواقب آزاردهنده و ناخواسته‌ای که معمولاً به دلایل مختلف به دنبال تناسخ پیش‌بینی‌نشده‌شان می‌آید، به ستوه آمده‌اند. سوال اینجاست که چه کسی در چنین جنگ اراده‌های بین‌ابعادی پیروز می‌شود، به خصوص وقتی مشخص می‌شود که ارواح در واقع می‌توانند مفید باشند و لزوماً همه‌شان خطرناک نیستند؟

اگر توصیفات بالا به نظرتان پیش‌فرضی بسیار غیرمعمول برای یک فیلم می‌رسد، کاملاً حق دارید، اما فیلمساز با مهارت تمام این پروژه عجیب را به شکلی واقعاً عالی به سرانجام می‌رساند؛ فیلمی سرشار از طنز جدی و خونسردانه، لحظات صمیمانه و تکان‌دهنده، جلوه‌های ویژه خلاقانه، و مجموعه‌ای از ارجاعات نمادین که به شکل استعاری موضوعاتی از مسائل بهداشت عمومی گرفته تا پذیرش سبک‌های زندگی جایگزین، و حوادث کارما و بخشش را پوشش می‌دهند.

بدون شک، این اثر مطالب زیادی را در مدت زمان ۲ ساعت و ۱۰ دقیقه خود جای داده است و اعتراف می‌کنیم که روایت فیلم گاهی اوقات به مرز از کنترل خارج شدن با ایده‌های بیش از حد و مطالب تکرارشونده می‌رسد که تاثیرگذاری‌اش ممکن است گاهی کمی کم‌رنگ شود. با این حال، به طور کلی، تقریباً تمام آنچه کارگردان تلاش کرده بگوید به مخاطب منتقل می‌شود و چیزهای زیادی برای فکر کردن بعد از تماشای فیلم باقی می‌گذارد. به همین دلیل، این فیلم از آن دست آثار است که احتمالاً برای درک کامل تأثیرش به چندبار تدید نیاز دارد، که با توجه به این همه ویژگی خوب، اصلاً اشکالی ندارد.

«یک روح مفید» دست‌کم یک تجربه سینمایی به‌یادماندنی است، برداشتی که کاملاً با یکی از تم‌های اصلی فیلم همخوانی دارد: نقشی که یادآوری در زنده نگه داشتن عزیزان از دست‌دفته در قلب، ذهن و واقعیت ما ایفا می‌کند. در واقع، همان‌طور که اغلب گفته شده، کسانی که از میان ما رفته‌اند واقعاً تا زمانی که به یادشان هستیم به زندگی ادامه می‌دهند – چه در قالب بدنه یک جاروبرقی و چه به هر شکل دیگری.