Bye Bye Tibériade

Brent Marchant (منتقد)

ثبت تاریخچه خانوادگی کار ارزشمندیه که می‌تونه گذشته نزدیکانمون رو مستند کنه و میراثی رو که به امروز ما رسیده نشون بده. علاوه بر این، چیزهای زیادی از ویژگی‌ها، دستاوردها و ارزش‌های خانوادگی رو بهمون یاد میده. تأثیر این ماجرا می‌تونه واقعاً چشم‌نواز باشه و روایتی الهام‌بخش از دستاوردهای عمیق اعضای خونواده، به‌خصوص در مواجهه با چالش‌ها، سختی‌ها و محدودیت‌های فرهنگی به تصویر بکشه.

لینا سوالم در دومین فیلم مستند بلند خودش تلاش کرده تا یادداشتی پر از مهر از این ویژگی‌ها رو در قالب اثری بسیار شخصی ثبت کنه؛ اثری که زندگی چهار نسل از زنان خانواده‌اش رو به تصویر می‌کشه؛ از خودش گرفته تا مادرش (هیام عباس، بازیگر نامزد امی)، مادربزرگ و مادربزرگِ مادرش. فیلم بیشتر تجربیات سه نسل پیشین فیلم‌ساز در سرزمین مادری‌شون، فلسطین، از دوران تشکیل اسرائیل در سال ۱۹۴۸ تا مهاجرت هیام عباس به فرانسه—جایی که کار بازیگری‌اش رو شروع کرد و دخترش به دنیا اومد—رو دنبال می‌کنه. فیلم در این مسیر، تاریخچه فردی خانواده رو در کنار بستر فرهنگی و تاریخی بزرگ‌تری قرار میده. همچنین بازگشت این بازیگر به همراه دخترش به فلسطین بعد از یک دوری طولانی‌مدت رو نشون میده که زمانی برای تجدید خاطرات و تأمل در گذشته‌ست.

با اینکه داستان بسیار تأثیرگذار و امیدبخشه، اما گاهی اوقات حس فیلم بیشتر شبیه به یه ویدئوی خونگی خیلی تر و تمیز میشه تا یک مستند سینمایی. همچنین اگر فیلم نگاه عمیق‌تری به پیش‌زمینه تاریخی و نحوه شکل‌گیری زندگی این زنان شجاع و مصمم می‌انداخت، کار خیلی بهتری از آب درمی‌اومد؛ مخصوصاً با توجه به اتفاقات اخیر (هرچند فیلم قبل از اون ساخته شده)، چون آوردن چنین اطلاعاتی می‌تونست به درک عمیق‌تر شرایط طولانی‌مدت فلسطین و نقشش در سرنوشت این خانواده کمک کنه. علاوه بر این، در کمال تعجب، فیلم به موفقیت‌های کاری هیام عباس کم‌توجهی کرده؛ موفقیت‌هایی که نقطه عطف مهمی توی تاریخ این خانواده بود، اونم وقتی با انگیزه فرار از شرایط خفقان‌آور وطنش دست به مهاجرت زد.

سوالم قطعاً به‌خاطر تلاشش برای ترکیب هوشمندانه دغدغه‌های شخصی و فرهنگی مستحق تشویقه و نیتش کاملاً پاک و صادقانه بوده. با این حال، کلیت فیلم اون‌طور که باید جا نمی‌افته و در نهایت با داستانی طرفیم که هرچند احساسی و شاعرانه‌ست، ولی یه‌جورایی ناقص به نظر می‌رسه. شاید دلیلش اینه که سازنده بیش از حد به سوژه‌اش نزدیک بوده—مهم نیست چقدر نیتت خالصانه باشه یا چقدر دلت بخواد این هدف‌ها به ثمر برسن.