Orwell: 2+2=5

Brent Marchant (منتقد)

امتیاز: 7

جورج اورول (با نام اصلی اریک آرتور بلر، ۱۹۰۳-۱۹۵۰)، نویسنده رمان‌های افسانه‌ای مانند تمثیل «قلعه حیوانات» و دیستوپیای «۱۹۸۴»، یکی از بزرگ‌ترین و نکته‌سنج‌ترین نویسندگان قرن بیستم لقب گرفته است. علاوه بر این، با توجه به تاریخ اخیر، او به عنوان یکی از دوراندیش‌ترین افراد نیز شناخته می‌شود؛ نویسنده‌ای صریح که مدت‌ها قبل از وقوع حوادث، آینده را به روشنی می‌دید و از بیان بی‌پرده آن ابایی نداشت. در تجلیل از این میراث، زندگی، آثار و دیدگاه‌های اورول اکنون موضوع آخرین اثر مستندساز پرکار و فعال، رائول پک (Raoul Peck) قرار گرفته است. این فیلم به هم‌آمیزی زندگی‌نامه نویسنده، مضامین محوری آثار روزنامه‌نگاری و ادبی‌اش، و نمونه‌هایی از تجسم این تفکرات در «مدیریت» (یا شاید دقیق‌تر بگوییم، دستکاری) امور اجتماعی، سیاسی و جهانی در طول سال‌ها می‌پردازد و تأکید ویژه‌ای بر دنیای امروز دارد. این فیلم‌ساز مثال‌های بی‌شماری از این تجلیات را ذکر می‌کند تا نشان دهد اورول چقدر دقیق توانسته است آینده را پیش‌بینی کند؛ هم در جاهایی که خودش زندگی کرده بود (انگلستان، اسپانیا و برمه (میانمار کنونی)) و هم در سایر نقاط جهان از جمله روسیه، اوکراین، هائیتی، فرانسه، آمریکای لاتین، آسیا و از همه مهم‌تر، ایالات متحده. با اینکه پک عمدتاً سیاست‌ها و رویه‌های جناح راست را هدف قرار می‌دهد، اما از نقد هر کسی که دگم‌اندیشیش تعادل شرایط را به هم می‌زند، ابایی ندارد. مهم‌تر از همه، این اثر نشان می‌دهد که این برنامه‌ها تا چه اندازه می‌توانند موذیانه باشند؛ اهدافی که از طریق «مدیریت» ماهرانه زبان، رسانه، باورها و اعمال به دست می‌آیند و به انحراف افکار عمومی ناآگاه به شکلی عمدی، حساب‌شده و شرم‌آور منتهی می‌شوند. روایت فیلم تأکید زیادی بر اصطلاحات دو پهلوی اورول در داستان‌هایش (به‌ویژه «۱۹۸۴») دارد، از جمله عبارات بی‌معنایی مانند «جنگ یعنی صلح»، «آزادی یعنی بردگی» و «جهالت یعنی قدرت»؛ شعارهایی که هیچ معنایی ندارند اما با تکرارهای بی‌وقفه و ارعاب‌آور به طور گسترده‌ای پذیرفته می‌شوند. گنجاندن این ارجاعات توسط کارگردان، جنگ عمدی علیه حقیقت را به تصویر می‌کشد که توسط صاحبان قدرت به راه افتاده؛ کسانی که برای حفظ کنترل خود دست به هر کاری می‌زنند، به‌ویژه در مواجهه با جمعیتی مطیع و بی‌تحرک. این مضامین با استفاده از مجموعه‌ای از کلیپ‌های دیگر آثار داستانی و مستند، مانند نسخه‌های سال‌های ۱۹۵۴، ۱۹۵۶ و ۱۹۸۴ فیلم «۱۹۸۴»، «من، دانیل بلیک» (۲۰۱۶)، «زمین و آزادی» (۱۹۹۵)، «گزارش اقلیت» (۲۰۰۲) و «اورول در گور می‌لرزد» (۲۰۰۳) و بسیاری دیگر، تقویت شده‌اند. همچنین روایت‌های صوتی متعددی از نوشته‌های خود اورول که با هنرمندی تمام توسط دیمین لوئیس (Damian Lewis) اجرا شده‌اند، جذابیت اثر را دوچندان کرده‌اند. در مجموع، این عناصر نگاهی جامع به نویسنده و آثارش و همچنین میزان اهمیت آن‌ها در دنیای امروز ارائه می‌دهند. با این حال، برخی جنبه‌های این اثر جای کار دارد؛ به‌ویژه در زمینه سازماندهی محتوا، اتکای بیش از حد به متونی که باید خوانده شوند (و اغلب خیلی سریع رد می‌شوند) و تمایل گاه‌وبیگاه به اطاله‌کلام؛ ویژگی‌هایی که در دیگر آثار این کارگردان نیز دیده شده است. علاوه بر این، «اورول: ۲+۲=۵» مکرراً (و به حق) به عنوان ترسناک‌ترین فیلم سال ۲۰۲۵ نامیده شده است، که دلیل اصلی آن گنجاندن تصاویر گرافیکی آزاردهنده‌ای است که مخاطبان حساس باید به آن توجه کنند. با این وجود، این فیلمی مهم برای دوران ماست؛ اثری که با توجه به خطرات پیش رو، بینندگان نباید از تماشای آن بترسند. در واقع، چشم‌پوشی از واقعیت شاید در لحظه آسان‌تر به نظر برسد، اما مسبعاً در درازمدت چنین نخواهد بود.

2025-10-11