شام آخر

JPRetana (منتقد)

اگر «شام آخر» (۲۰۲۵) انجیل بود، هفته مقدس خیلی کوتاه‌تر می‌شد. این فیلم معتقد است رویدادهای منتهی به رنج عیسی از یک جدول زمانی فشرده‌تر هم سود می‌برد؛ بنابراین، ورود به اورشلیم، پاکسازی معبد و شام آخر را در آنچه به نظر می‌رسد در طول یک روز و شب واحد رخ می‌دهد، خلاصه می‌کند. کارها در طول و پس از شام به سرعت اتفاق می‌افتند؛ بر این اساس، ریتم فیلم بیشتر با روایت کتاب مقدسی هماهنگ است. با این وجود، فیلم‌نامه آزادی‌هایی را در مورد برخی شخصیت‌ها به خرج می‌دهد - به‌ویژه پیتر (با بازی جیمز اولیور ویتلی)، یهودا (با بازی رابرت نپر) و پونتیوس پیلاطس (سِیر که در این فیلم حضور ندارد). پیتر شبیه به افراد پارانوئید به تصویر کشیده شده است. وقتی عیسی (با بازی جیمز وارد) او و یوحنا را زودتر به مکانی که شام در آن برگزار می‌شود می‌فرستد، پیتر آنجا را برای پیدا کردن یک راه فرار پشتی بررسی می‌کند و یک نردبان بیرون از خانه می‌گذارد تا اگر عیسی نیاز به فرار سریع داشت آماده باشد. از آنجا که به خوبی شناخته شده است که شام آخر طبق برنامه و بدون وقفه پیش رفت، اقدامات احتیاطی پیتر به طور طبیعی به جایی نمی‌رسد. اگر پیتر پارانوئید است، یهودا اسزوفرنی دارد. هم مرقس و هم متّی توافق دارند که یهودا مذاکرات با کاهنان اعظم را آغاز کرد. برخلاف مرقسِ ابهام‌آمیزتر، متّی یهودا را به صراحت به تصویر می‌کشد که انتظار دارد در ازای خیانت به عیسی پول بگیرد. در همین حال، لوقا و یوحنا یهودا را قربانی تسخیر ارواح شیطانی معرفی می‌کنند. یک تفسیر مدرن رایج این است که یهودا به دلیل ناامیدی از ناتوانی عیسی در رهبری یک انقلاب خشونت‌آمیز علیه امپراتوری روم، به او خیانت کرد. فیلم «شام آخر» تمام این جوانب را پوشش می‌دهد و پیچش خودش را هم اضافه می‌کند و آن این است که قیافا (با بازی جیمز فالکنر) به جای اینکه یهودا به سراغش برود، خودش به سراغ یهودا می‌رود. می‌دانم که انسان‌ها پیچیده هستند و همیشه نمی‌توان به اعمال آن‌ها یک انگیزه واحد نسبت داد؛ با این حال، دغدغه‌های زمینی (طمع) و سیاسی (انقلاب) به خوبی با محرک ماوراءالطبیعه (شیطان مرا وادار به این کار کرد) جور در نمی‌آیند. فیلم پونتیوس پیلاطس را از روایت حذف می‌کند، اما او کاملاً غایب نیست: وقتی قیافا معرفی می‌شود، در حال شستن دست‌هایش است - بارزترین ویژگی پیلاطس. چه از روی طراحی و چه از روی تصادف، حذف نماینده منطقه‌ای حکومت روم، و در عین حال تلفیق ضمنی او با کاهن اعظم اسرائیل، و سپس وادار کردن قیافا به تحریک یهودا، پیامد ناگوار تداوم کلیشه یهودستیزیِ خداترس‌کشی یهودیان را به همراه دارد. این جام تلخی است که باید نوشید.