Kontinental '25

Brent Marchant (منتقد)

به نظر می‌رسه این روزها فارغ از اینکه کجای دنیا باشید، حتماً اختلافات کهنه و ریشه‌داری وجود داره که سرسختانه در برابر حل شدن مقاومت می‌کگن. دلایلش هم متفاوته؛ از نابرابری اقتصادی گرفته تا تعصبات قومی، نابرابری اجتماعی، دعواهای سیاسی و کشمکش‌های مذهبی. درگیری‌های تکراری که یا به تنهایی یا ترکیبی پیش میانو این شرایط هم واکنش‌های مختلفی رو به همراه داره؛ بعضی‌ها با خشونت و فحاشی همراهن، بعضی‌ها با ناامیدی و یاس، و بعضی دیگه با دلسوزی‌های خیرخواهانه که متأسفانه اغلب برای جا افتادن راه سختی در پیش دارن. اما آیا این درگیری‌های بی‌پایان راه و روش زندگی کردنه؟ و آیا نگران‌بودن‌های روانیِ روزمره ناشی از اون چیزیه که باید تحمل بشه؟

این‌ها از جمله سوالاتی هستن که در جدیدترین اثر رادو ژوده (Radu Jude) نویسنده و کارگردان مطرح میشه؛ نگاهی عجیب اما درون‌گرایانه به زندگی در کلوژِ رومانی، دومین شهر بزرگ این کشور که در قلب منطقه افسانه‌ای ترانسیلوانیا قرار داره. این منطقه مورد مناقشه، جاییه که جمعیت‌های قومی مجارستانی و رومانیایی با هم تداخل دارن؛ گروه‌هایی که تاریخچه کشمکش دارن و خیلی از شهروندان عادی هم در درگیری‌ها گیر افتادن و تلاش می‌کنن بفهمند چرا زندگی این‌طوری رقم می‌خوره – وضعیتی که خیلی از ماها صرف‌نظر از محل زندگیمون می‌تونیم باهاش همزادپنداری کنیم.

این معما در اینجا از طریق تجربیات اورشولیا (با بازی استر توکپا - Eszter Tompa) روایت میشه؛ استاد سابق حقوق که حالا مامور دادگاهه و مسئول ابلاغ احکام قانونی مثل حکم تخلیه برای تصرف‌کنندگان ساختمان‌های قدیمی شهره؛ ساختمان‌هایی که خیلی‌هاشون سریعاً توسط سازندگان برای ساخت خانه‌های جدید و هتل‌های لوکس مثل کونتیننتال خریداری میشن. اورشولیا صادقانه تلاش می‌کنه به کسانی که بدشانسی آوردن کمک کنه و درک‌شون کنه. اما وقتی مهلت‌های قانونی تموم میشه، مجبور به اجرای قانونه، مثل موردی که برای آیون (گابریل اسپاهیو - Gabriel Spahiu) پیش میاد؛ ورزشکار قدیمی و مسنی که قربانی الکل، قمار و بی‌خانمانی شده. وقتی ناامیدی باعث میشه آیون دست به خودکشی بزنه، اورشولیا دچار عذاب وجدان شدیدی میشه. اون خودشو مقصر مرگش میدونه، با اینکه فقط طبق قانون عمل کرده بود. این اتفاق باعث میشه اون به دنبال بخشش و معنا بره که منجر به سلسله گفتگوهایی با هر کسی میشه که گوش می‌ده؛ از جمله یک دوست (اوآنا مارداره - Oana Mardare)، یک کشیش ارتدوکس (شربان پاولوی - Serban Pavlu)، دانشجو سابقش (ادونیا تانتا - Adonia Tanta) و مادر متعصبش (آناماریا بیلوشکا - Annámaria Biluska).

باید اعتراف کرد که روایت داستان گاهی اوقات موقع بازگو کردن مجدد داستان مرگ آیون دَوّار و تکراری میشه، اما دیدگاه‌های گوناگونی که در طول گفتگوها مطرح میشن، زوایای متفاوت و منحصربه‌فردی از شرایط او و کل زندگی در رومانی معاصر رو ارائه میدن که اغلب با طنز تلخ و صریح همراهه. اگرچه «کونتیننتال» شاید متعارف‌ترین اثر در کارنامه سینمایی این فیلم‌ساز باشه، اما همچنان طنزهای موقعیت عجیب و غریبِ مخصوص به خودش رو هم به زیبایی جا داده – بخش‌های سینمایی دیوانه‌واری که آدم تعجب می‌کنه او چطور این ایده‌ها به ذهنش رسیده! البته همه چیز توی این فیلم کامل کار نمی‌کنه، اما قطعاً لحظات درخشانی وجود داره که بیننده رو کنجکاو و مجذوب نگه می‌داره؛ صحنه‌هایی که یادآور کارهای قبلی کارگردانه مثل «بدبختانه بَنگینگ یا پورن دیوانه‌وار» (2021) و «از پایان جهان انتظار زیادی نداشته باش» (2023). فیلم‌های ژوده قطعاً سلیقه‌ای هستن، اما به‌ندرتاً خسته‌کننده میشن و این‌بار هم موضوعات زیادی برای فکر کردن ارائه می‌ده.