Going to Mars: The Nikki Giovanni Project

Brent Marchant (منتقد)

به تصویر کشیدن زندگی یه شخصیت بزرگ کار واقعاً سختیه و دقیقاً همین‌جاست که این مستندِ پرتره درباره نیکی جیووانی (Nikki Giovanni)—شاعر، مدافع حقوق مدنی و استاد دانشگاه—لنگ می‌زنه. جو بروستر و میشل استفنسون، زوج نویسنده و کارگردان، با اینکه نیت خیری داشتن اما متأسفانه نتونستن جوهره و شخصیت واقعی این چهره نمادین ادبیات و کنشگری سیاه‌پوستان رو ثبت کنن؛ شخصیتی که ۶۰ و خرده‌ای سال فعالیت حرفه‌ای داشته و شاهد تحولات اجتماعی و فرهنگی گسترده‌ای تو تاریخ معاصر آمریکا بوده. دیدگاه جیووانی درباره این مسائل تقریباً همیشه رادیکال، بی‌پروا و بدون رودربایستی بوده؛ چه جناح راست و چه جناح چپ، هر جا حس کرده لازم بوده بی‌تعارف به باد انتقاد گرفته و همین باعث شده همیشه از هر دو طرف طیف سیاسی سیبل حملات باشه. ولی در عین حال، همیشه نظراتش رو با ظرافت و بیانی شاعرانه مطرح می‌کرده، طوری که منتقدها و مخالفاش واقعاً نمی‌تونستن از تحلیل‌های تیزبینانه و دقیقش ایرادی بگیرن. از هر نظر که نگاه کنی، زندگی همچین آدمی خوراک یه بیوگرافی جذاب و درگیرکننده‌ست، ولی متأسفانه خروجی کار اون‌طور که باید و شاید درنیومده.

مشکل اصلی به چیدمان و ساختار محتوای فیلم برمی‌گرده که بعضی وقتا حسابی شلخته و بی‌سر‌و‌تهه، مخصوصاً توی نیمه اول که فوکوس مشخصی نداره. البته انصافاً هرچی به جلوتر می‌ریم روایت شفاف‌تر و جمع‌وجورتر می‌شه، ولی حیف که این روند از اول تا آخر فیلم حفظ نشده. اگه اینطور بود، قطعاً با یکی از بهترین مستندهای سال ۲۰۲۳ طرف بودیم؛ اما تو وضعیت فعلی، «رفتن به مریخ» حداقل تو بخش‌های ابتدایی، تصویری ناپخته و پراکنده از سوژه‌اش به تماشاگر می‌ده. در نهایت فکر می‌کنم خوندن خودِ آثار جیووانی، تصویر به مراتب شفاف‌تر و کامل‌تری از این شخصیت به آدم بده؛ زنی با دیدگاه‌های شجاعانه و رک که تو این برهه حساس از تاریخ، واقعاً لازمه بیشتر شناخته بشه.