Snu

Filipe Manuel Neto (منتقد)

**زنی برجسته در سایه مردی برجسته.** ساختن فیلم‌های زندگی‌نامه‌ای درباره شخصیت‌های سرشناس تاریخ معاصر اصلاً کار راحتی نیست و این اثر بابت تلاش و شجاعتش شایسته تقدیر است. این را از این جهت می‌گویم که نمی‌شود از «اسنو آبکاسیس» حرف زد بدون اینکه نامی از «فرانسیسکو سا کارنیرو» برد؛ یکی از شاخص‌ترین سیاستمداران قرن بیستم پرتغال (البته نه لزوماً به خاطر اقدامات یا کارنامه‌اش، بلکه به خاطر کاریزما و تأثیری که روی تفکر سیاسی کشور گذاشت). حتی با اینکه پنجاهمین سالگرد انقلاب ۲۵ آوریل ۱۹۷۴ را جشن می‌گیریم—انقلابی که مسیر دموکراتیزه شدن پرتغال را هموار کرد—باز هم نمی‌توانم از این فکر بگذرم که این برهه از تاریخ، فصلی ناقص و داستانی ناتمام در زندگی کشور است. اگر تقریباً هیچ‌کس در ارزش احیای دموکراسی تردید ندارد (می‌گویم «احیا» چون برخلاف ادعای خیلی‌ها، انقلاب صرفاً دموکراسی‌ای را برگرداند که پرتغال پیش‌تر در دوران سلطنت مشروطه تجربه کرده بود و برای اولین بار در ۱۸۳۴ شکل گرفته بود)، اما در تحلیل سیاسی وقایع آن دوران اصلاً چنین اجماعی وجود ندارد. اثباتش هم این واقعیت است که هنوز هیچ نتیجه قطعی درباره علت سقوط هواپیمایی که در آن اسنو، سا کارنیرو، آدلینو آمارو دا کوستا و دیگران جان باختند گرفته نشده است. تصادف بود؟ یا خرابکاری؟ احتمالاً وقتی ماجرا روشن می‌شود که دیگر نتوان به عاملان این حادثه یا نزدیکانشان دست زد. اسنو آبکاسیس پرتغالی نبود: او از کشوری با فرهنگ دموکراتیک قوی آمده بود و طرز فکری متفاوت، ذهنی باز و بینشی بسیار فراتر از زنان پرتغالی در آن جامعه بسته و عقب‌مانده داشت. همین ویژگی‌ها نه تنها باعث شد بتواند در رأس انتشارات «دُن کیشوت» به موفقیت برسد، سانسور را دور بزند و از ایده‌های خطرناکی (مثل پیشگیری از بارداری، سقط جنین و تنظیم خانواده) دفاع کند، بلکه کمک می‌کند بفهمیم چرا سا کارنیرو و دیگران تا این حد شیفته‌اش می‌شدند. شکی ندارم که دیدگاه‌های او روی تفکرات کارنیرو تأثیر گذاشت، اما از طرفی او همیشه در سایه مردی ماند که دوستش داشت و نمی‌توانست رسماً با او ازدواج کند. فیلم‌نامه کارش را قابل قبول انجام می‌دهد و به ما اجازه می‌دهد مسیر زندگی این زن شیک‌پوش اهل اسکاندیناوی را دنبال کنیم. زمانه و شخصیت متین این زوج باعث شده داستان به ورطه احساساتی‌گری مفرط، شبیه سریال‌های عامه‌پسند لاتین یا ملودرام‌های اشک‌آلود نیفتد، و خوشبختانه هیچ‌کدام از این‌ها در فیلم وجود ندارد. به همین خاطر از رویکرد «پاتریشیا سکویرا» و حد و مرزی که رعایت کرده کاملاً راضی‌ام. نکته نه‌چندان خوب، پایان‌بندی فیلم است: جایی که سوار شدن مسافران به هواپیمایی که قرار بود در کاماراته سقوط کند بازسازی می‌شود، بقیه سرنشینان، به‌ویژه آمارو دا کوستا، غیبشان می‌زند! چرا؟ قابل درک است که شاید برای بی‌طرف ماندن از نظر سیاسی به فرضیه خرابکاری اشاره نشده، اما بازسازی صحنه باید شامل تمام کسانی می‌شد که واقعاً در آن «حادثه» جان باختند. فیلم‌برداری بسیار خوب است، لوکیشن‌ها با دقت انتخاب شده‌اند، وسایل صحنه و ماشین‌ها متناسبند و طراحی صحنه و لباس نقص ندارد. استفاده از ویدیوها و اخبار آرشیوی همان دوران هم حس‌وحال فضا را بهتر بازسازی کرده است. موسیقی متن فضاساز و مناسب است و به اندازه عمل می‌کند بدون اینکه توی ذوق بزند. «اینس کاستل-برانکو» فرصتی طلایی به دست آورد تا استعدادش را فراتر از تئاتر و تلویزیون نشان دهد. او با چنگ و دندان از این فرصت استفاده کرد و اجرایی فوق‌العاده با لهجه‌ای ظریف و بدون تصنع و با وقاری ذاتی ارائه داد. «پدرو آلمندرا» همیشه پا‌به‌پای او پیش نمی‌رود؛ هرچند از نظر ظاهری شباهت زیادی به سا کارنیرو دارد، ولی کاریزما و ابهت لازم را ندارد، هرچند که فیلم هم اساساً درباره او نیست. اینس روزادو و ماریا ژوائو پینیو حضور مثبتی دارند. پدرو ساویدرا هم برای بازی در نقش ماریو سوارز رندی لازم را دارد، اما متأسفانه پختگی، زمینه داستانی و زمان کافی برای پرداخت کامل این شخصیت در اختیارش نبوده است.