Aporia

Brent Marchant (منتقد)

برای کسانی که با اصطلاح «آپوریا» (Aporia) آشنا نیستند، این واژه به حالت سردرگمی یا حیرت، به‌ویژه در مباحث فلسفی و اخلاقی اشاره دارد. و در مورد جدیدترین اثر جرد موشه (Jared Moshé) نویسنده و کارگردان، این اصطلاح کاملاً درباره ماهیت وجودی خود فیلم هم صدق می‌کند. این حماسه علمی-تخیلی و رومانتیک درباره پرستاری به نام سوفی (جودی گریر / Judy Greer) است که شوهر مهندس/فیزیک‌دانش، مال (ادی گاتگی / Edi Gathegi) را در تصادف با یک راننده مست از دست می‌دهد. داستان تلاش‌های او برای بازگرداندن شوهرش به زندگی را به کمک بهترین دوست همسر مرحومش، جابر (پیمان معادی / Payman Maadi) دنبال می‌کند؛ دانشمندی که با هم روی یک ماشین زمان کار می‌کردند. متأسفانه این دستگاه آن‌طور که انتظار می‌رفت کار نمی‌کند، اما با این حال قادر است یک ذره زیراتمی مرگبار را در طول زمان ارسال کند که برخورد آن می‌تواند فردی را به قتل برساند — که در اینجا هدف پیشنهادی، همان راننده‌ای است که «مال» را کشته. این چشم‌انداز یک معضل اخلاقی دلهره‌آور ایجاد می‌کند، اما سوفی با آن موافقت می‌کند و خیلی زود خود را دوباره در کنار همسرش می‌بیند. اما تغییر دادن گذشته عواقبی به همراه دارد، عواقبی که خیلی از آن‌ها غیرقابل پیش‌بینی و سخت هستند.

فیلم مطمئناً سوژه جذابی را مطرح می‌کند، اما شباهت زیادی به چیزی دارد که قبلاً در «اثر پروانه‌ای» (The Butterfly Effect - ۲۰۰۴) بررسی شده بود. علاوه بر این، این اثر از چندین مشکل رنج می‌برد؛ مثل ریتم بی‌دلیل کند، بحث‌های اخلاقی عمیق اما بیش از حد طولانی و یک دستگاه زمانی فوق‌العاده ساده‌لوحانه که شبیه یکی از اختراعات عجیب و خنده‌دار روب گلدبرگ است. با این حال، بزرگ‌ترین مشکل بدون شک مربوط به باورپذیری روایت است — نه از نظر علمی، بلکه از نظر اخلاقی: خیلی سخت است باور کنیم این سه فرد به ظاهر باهوش، وقتی صحبت از اخلاقیات می‌شود تا این حد بی‌خیال و سرسری رفتار می‌کنند. برای من اصلاً قابل درک نیست که چطور یک مراقب به ظاهر دلسوز مثل یک پرستار می‌تواند به همین راحتی با یک نقشه احمقانه برای کشتن عمدی یک نفر جهت منافع شخصی همراهی کند؛ این یک سیر داستانی پوچ، ساختگی و رسماً غیرقابل باور است. و وقتی تلاش‌ها برای جبران این خطا رو می‌شود، پیرنگ داستانی واقعاً از ریل خارج می‌شود. در واقع، منطق پشت این داستان واقعاً نیاز به بازنگری و اصلاح دارد، چون در حال حاضر، بینندگان علاقه‌مند به فلسفه را واقعاً در یک سردرگمی و آپوریای عمیق فرو می‌برد، به‌خصوص وقتی می‌خواهند بفهمند اصلاً چرا از همان اول بلیت خریدند تا این فیلم را تماشا کنند!